Duurzaam, flexibel en prijsbewust bouwen met baksteen.

Ecologisch bouwen en passief bouwen worden veelal automatisch met houtskeletwoningen geassocieerd. Onze traditionele bouwmethode, met keramische gevel- en binnenmuurstenen, is nochtans zeker even goed. In ons vochtige klimaat verzekeren keramische producten een betere stabiliteit en een langere levensduur. En zo zijn er nog veel andere redenen waarom voor een passiefwoning, maar ook voor een lage-energie woning en een epb-woning, beter voor baksteen wordt gekozen.

Belgenland is baksteenland

In België zijn we bakstenen huizen beginnen bouwen vanaf de 12de eeuw. Vóór die tijd waren huizen van hout gemaakt. Aangezien er in België zoveel soorten klei aanwezig waren, werd de baksteen al snel het favoriete bouwmateriaal. Sindsdien zitten keramische producten in onze aard ingebakken, en hebben ze hun kwaliteiten overduidelijk bewezen.

Prima vochthuishouding

In de Scandinavische landen wordt een groot gedeelte van de woningen in hout opgetrokken. Bij ons is het klimaat zeer vochtig. Door zijn vochtresistente karakter is baksteen het bouwmateriaal bij uitstek. Geen enkel materiaal is beter tegen vocht bestand. Bakstenen kunnen vocht opnemen en weer afgeven, zonder dat hun stabiliteit daardoor wordt aangetast. Het hoge buffergehalte zorgt er ook voor dat er veel minder vocht in de spouw doordringt, terwijl het water dat de bakstenen opnemen zeer snel verdampt. Door de dampopenheid en de buffercapaciteit voor vocht kan de baksteen dienst doen als een vochtregulator, hij kan tijdelijk een teveel aan vocht opslaan (bv. door diffusie/condensatie) en deze op een later tijdstip terug laten verdampen, en dit zonder enig risico op de aantasting van het draagvermogen of de duurzaamheid.

Lange levensduur

Baksteen is bijzonder goed bestand tegen klimaat- en weersinvloeden. Ettelijke bouwwerken die dateren uit de Oudheid of de Romeinse periode zijn anno 2014 nagenoeg intact gebleven. Dat keramisch materiaal vele generaties overleeft, blijkt ook uit een studie over de levensduur van materialen die in opdracht van Wienerberger werd uitgevoerd door het marktonderzoeksbureau Xtra Muros. Daarvoor werd, over heel België, de staat van gevels en het dak van het woningbestand van vóór 1900 onderzocht. Bij gevels die dateren van vóór 1900 blijkt dat 88,77% is opgetrokken in baksteen en dat bijna 49% zich nog in originele toestand bevindt. De studie toont ook aan dat bakstenen een levensduur hebben van meer dan 150 jaar. Over de hele levensduur blijft ook de stabiliteit nagenoeg constant en hebben bakstenen huizen weinig onderhoud, herstelling of vervanging nodig. Dat maakt baksteen tot één van de meest onderhoudsvriendelijke materialen.

Grondstof van eigen bodem

Keramische producten worden in België gefabriceerd, op basis van grondstoffen die in onze Belgische bodem overvloedig aanwezig zijn. De klei kan dus lokaal ontgonnen worden, wat een positieve invloed heeft op de ecologische voetafdruk van keramische producten. We weten immers allemaal dat transport en de daarmee gepaarde CO₂-uitstoot de grootste boosdoener is voor een slechte ecologische voetafdruk. Heel wat lichte bouwmaterialen worden immers geïmporteerd uit Scandinavië, tropische landen, de Verenigde Staten en Canada.

10% minder energiebehoefte voor verwarming

Bakstenen hebben prima thermische eigenschappen en een goede thermische inertie dankzij hun massa. We bewijzen dit zelfs in het meest extreme voorbeeld, een passiefhuis. In een massief passiefhuis (een passiefhuis gebouwd met keramische gevel- en binnenmuurstenen) is - bij dezelfde isolatiewaarden- de netto-energiebehoefte voor verwarming 10% kleiner dan in een passiefhuis dat in houtskeletbouw werd gerealiseerd. Dat blijkt uit een studie die werd uitgevoerd door de energiestudiecel Technum-Tractebel Engineering (samenvatting van ‘Eindrapport dynamische energiesimulatie Wienerberger Massief Passiefhuis’ consulteerbaar via www.massiefpassief.be). Het duidelijk voordeel van een bakstenen constructie inzake energiebehoefte is te verklaren door het bufferende karakter van een baksteenmuur

Beter thermisch comfort

Nog steeds volgens de studie van Technum-Tractebel Engineering is in een massieve woning eveneens het thermisch comfort veel beter. Door de bufferwerking zijn er minder temperatuurschommelingen. De massa van een wand in baksteen zorgt ervoor dat overdag warmte in de wand wordt opgeslagen, en dat die warmte ’s nachts langzaam weer wordt vrijgegeven. Hierdoor doen zich nooit extreme temperatuurschommelingen voor, niet in de winter en ook niet in de zomer, en loopt een massief passiefhuis veel minder risico op oververhitting. Een woning opgetrokken in lichtere bouwmaterialen daarentegen voelt onder invloed van zonnewarmte direct warm aan, maar geeft even snel deze warmte weer af. Hierdoor kan een ‘caravan-effect’ optreden, met in de zomer oververhitting als gevolg.

Prima akoestische eigenschappen

Het massieve karakter van keramische producten draagt ook bij tot een beter akoestisch comfort. Muren van bakstenen en snelbouwblokken hebben uitstekende geluidsisolerende eigenschappen. Op basis van proeven uitgevoerd in samenwerking met het WTCB ontwikkelde Wienerberger in 2008 een relatief lichte en zeer performante akoestische systeemoplossing voor tussen twee woningen. Het bestaat uit de Silentbrick en SonicStrip (akoestisch isolerende strips uit gerecycleerde rubbergranulaten die de muren loskoppelen van vloeren en gewelven) en SonicPin (akoestische spouwhaken voor woningscheidende wanden). Tussen de twee wanddelen bevindt zich een soepel isolatiemateriaal dat als veer functioneert, en dat de lucht absorbeert en geluiden dempt. Voor deze oplossing kreeg Wienerberger in 2009 de ‘Innovatieprijs Technologie’, onderdeel van de ‘Belgian Building Awards’. Daarmee beloonde de jury het bedrijf dat het afgelopen jaar het technisch meest innoverende product op de markt heeft gebracht.

Baksteen heeft de beste brandweerstand

Bij een gemiddelde woning wordt van een bovengrondse wand een brandweerstand geëist van minstens 1/2 uur bij één bouwlaag en van minstens één uur bij twee bouwlagen. Keramische binnenmuurstenen voldoen ruimschoots aan deze vereiste: snelbouwmetselwerk van 9 cm breed heeft een brandweerstand van 1 uur, terwijl bij muren van 14 cm en van 19 cm de brandweerstand oploopt tot 2 uur en 4 uur. Een bepleistering aan beide zijden verhoogt de brandweerstand van een 14 cm dikke muur uit snelbouwmetselwerk van 2 uur tot 3 uur. Bovendien stoot metselwerk bij verhitting geen schadelijke rookgassen uit. Bakstenen halen de strengste brandreactie, namelijk A0 (Europese norm A1).

Materiaal met certificaat

Keramische producten worden tijdens alle fases van de productie getest en gecontroleerd. De kwaliteit wordt gewaarborgd door het Benor-keurmerk. Dit keurmerk geeft spijkerharde garanties over de afmetingen, de drukweerstand en het gewicht.

Keramische bouwelementen zijn vormvast

Heel wat bouwmaterialen zetten uit of krimpen onder invloed van de temperatuur, de luchtvochtigheid of het uitdrogen van de ruwbouw. Hierdoor kunnen scheuren of barsten ontstaan die nefast kunnen zijn voor de algemene stabiliteit van het gebouw. De hygrothermische uitzetting van Wienerberger keramische binnenmuurstenen bedraagt slechts 0,1 mm/m en de thermische uitzetting slechts 0,005 mm/mK.

Hogere ontwerpen zijn mogelijk

Ook voor bouwwerken tot 5 à 6 bouwlagen scoren keramische binnenmuurstenen bijzonder goed op het vlak van stabiliteit, druksterkte en draagkracht. Specifieke maatregelen zijn niet nodig. Het volstaat de steen met de gepaste druksterkte te kiezen.

Gemakkelijk luchtdicht te maken

Bij een massieve woning wordt standaard op de binnenmuurwanden een binnenbepleistering aangebracht. Deze zorgt - zonder meerkost - voor een perfecte en blijvende luchtdichtheid van de wanden. Bij lichte materialen moeten allerhande ingrepen worden uitgevoerd om de constructie luchtdicht te krijgen.

Geen risico op foutieve of onvolledige plaatsing van een dampscherm

Bij een traditionele spouwmuur heeft elk van de onderdelen een specifieke plaats en een specifieke taak. Aangezien de dragende binnenmuur zich aan de warme zijde van de isolatie bevindt, zal hij zeer weinig invloed ondervinden van het buitenklimaat. Bovendien zal hier nooit inwendige condensatie optreden, aangezien de temperatuur van de wand steeds boven het dauwpunt blijft. Uit een studie uitgevoerd door dampschermfabrikant Pro Clima blijkt dat bij een kier in het dampscherm van 1 millimeter breed en 1 meter lang in een oppervlakte van 1 m² en een temperatuurverschil van 30°C en een drukverschil van 20 Pa per dag 800 g water/m² in de isolatie zal condenseren. Zeker wanneer het buiten koud is, kan deze hoeveelheid vocht moeilijk op tijd verdampen, wat bij rottingsgevoelige materialen kan leiden tot bouwschade. Bij een traditionele spouwmuur is inwendige condensatie zo goed als onmogelijk. Daar wordt de luchtdichtheid gegarandeerd door de pleister. En mocht er toch ooit condensatie optreden, dan komt de stabiliteit van het gebouw nooit in gevaar aangezien de dragende en vormeigenschappen van keramische binnenmuurstenen in natte toestand onveranderd blijven

Baksteen ís een ecologisch bouwmateriaal

Wienerberger kreeg - als eerste industriële Belgische fabrikant - van het Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch bouwen en wonen (VIBE) het natureplus-label voor gezonde en ecologische bouwmaterialen. Het bedrijf behaalde dit label voor het productgamma Porotherm keramische binnenmuurstenen en enkele Koramic kleipannen. De criteria van natureplus zijn de strengste die er in Europa bestaan. Ze evalueren zowel de emissies en de gebruikte grond- en toeslagstoffen als het energie- en waterverbruik, het verpakkingsmateriaal, het transport, de afvalproductie en –verwerking. Sinds 1996 is natureplus voor bouwmaterialen en –producten wat het Biogarantie-label is voor voeding en FSC voor verantwoord hout. De organisatie achter dit label heeft afdelingen in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Hongarije, Nederland en België. Tot voor kort noteerden we dat hout, in vergelijking met veel andere bouwmaterialen, milieuvriendelijker is. Nu de keramische binnenmuurstenen van Wienerberger het natureplus ecolabel verkregen hebben, geldt dit niet meer. Ja, bouwen met baksteen ís bio-ecologisch bouwen. Het gaat bovendien niet op om enkel materialen met elkaar te vergelijken. Men moet ook bouwsystemen vergelijken die tot een zelfde kwalitatieve wand leiden. Zo komt bij een wand opgebouwd uit keramische binnenmuurstenen slechts een kleine fractie van de milieubelasting van de mortel en van de pleister; bij lichtere materialen dient men voor een kwalitatieve wand bijkomend een dubbele laag gipskarton alsook isolatie te voorzien, die ertoe bijdragen dat de totale eco impact van de wand bijna dubbel zo hoog is als deze van de wand opgetrokken in bakstenen.

Behoort tot de milieuvriendelijkste bouwmaterialen

Als onafhankelijk en wetenschappelijk instituut beoordeelt het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie (NIBE) sinds 1995 de milieubelasting van bouwmaterialen volgens de methode van de levenscyclusanalyse (LCA). Uit deze analyse wordt de milieu-impact van wieg tot graf van 18 milieuaspecten bepaald, waaronder global warming, verzuring, landgebruik …
De bouwmaterialen worden vergeleken met de meest gangbare alternatieven binnen dezelfde functionele eenheid. Alleen de producten die milieutechnisch het best scoren (NIBE milieuklasse 1 of 2) komen in aanmerking voor het DUBOkeur®. Het DUBOkeur® is dan ook een keurmerk wat laat zien dat een bouwproduct tot de meest milieuvriendelijke producten in een toepassing behoort.

Het doel van het DUBOkeur® is om producten op een eerlijke en onafhankelijke wijze milieutechnisch te kunnen onderscheiden, om zo de markt te stimuleren om steeds duurzamere en milieuvriendelijkere producten te ontwikkelen. Afnemers en eindgebruikers weten dat producten met het DUBOkeur® het milieu zo min mogelijk aantasten.

Naast de keramische binnenmuurstenen kregen ook een aantal kleidakpannen, gevelstenen en kleiklinkers van Wienerberger het DUBOkeur® toegekend. Ze kunnen dan ook beschouwd worden als een van de betere keuzes vanuit milieuoogpunt.

Op termijn geen afval meer

Wienerberger werd eveneens laureaat van de wedstrijd ‘Ontdek het eeuwige leven- Grenzeloos Gebruik’. Met deze wedstrijd wil Vlaams minister van Sociale Economie Kathleen Van Brempt Vlaamse bedrijven, organisaties en studenten productontwikkeling aanzetten om de principes van ‘Cradle to Cradle’ toe te passen. Anders dan recyclage, dat de afvalberg zo klein mogelijk maakt, is Cradle to Cradle (C2C) een productiemethode waarbij er geen afval ontstaat. Wienerberger werd genomineerd doordat het bouwafval wil verwerken tot nieuwe bouwgrondstoffen en behaalde intussen het C2C Silver logo voor de keramische binnenmuurstenen die geproduceerd worden op de sites van Beerse, Rumst en Zonnebeke. Op lange termijn wil het bedrijf een systeem opzetten dat de keramische massa (vooral producten of onderdelen van producten van gebakken klei) uit werfafval filtert. Na vermaling kan die keramische massa opnieuw gebruikt worden als grondstof voor bouwmateriaal zoals bakstenen of dakpannen.

Aannemers zijn vertrouwd met traditioneel metselwerk

Ook de aannemer heeft voordeel bij een bouwconcept met massieve muren. Met de traditionele bouwtechniek is hij ten volle vertrouwd, wat borg staat voor een vakkundige uitvoering. Het passiefconcept in lichte materialen kent hij minder goed.

Architecturale vrijheid

Voor architecten is het ontwerpen van een woning met bakstenen een zegen. Alles kan dankzij de flexibele formaten en veelheid aan kleuren en oppervlaktestructuren.

Budgetvriendelijk

Massieve huizen zijn budgetvriendelijk. Dat blijkt onder andere uit een case van een passiefhuis in Deurne, een project van het Ekerse Architectenbureau Jan Stranger. Voor een klant vroeg hij offertes aan bij een traditionele aannemer en bij twee houtskeletbouwers. De offerte van de traditionele aannemer lag heel wat lager. Wanneer er FSC-hout wordt gebruikt, is dit in aankoop tot 30 procent duurder dan normaal hout. Bovendien kunnen fundering en bovenbouw niet altijd door één en dezelfde aannemer worden uitgevoerd, wat resulteert in een dubbele werfinrichting. Ofwel moet de werfinrichting in onderaanneming worden uitgevoerd, wat eveneens een meerprijs betekent. Ook bij het Tetraproject BEP2020 kwam massiefbouw als prijsgunstiger naar voor tegenover bouwen in houtskelet.


Bovenstaande figuur toont de verschillende simulaties gebeurd op een aantal woningen waarbij de simulaties gegroepeerd worden op constructiewijze. Het E-peil van de verschillende simulaties wordt uitgezet tov de kost. We merken dat de wolk van prijzen van alle massieve woningen die werden gesimuleerd, lager ligt (evenwel in overlap) met de wolk voor houtskelet. Het is dus steeds mogelijk om mits bewuste keuzes voor eenzelde E-peil goedkoper te bouwen in massiefbouw dan in houtskelet.